أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
506
قانون ( فارسى )
مراعات كرد و به نرمى با آن در معالجه رفتار كرد . اگر رگ زخمىشده زردپى است و در ميان استخوانها به حالت ثابت قرار دارد ، داروى قوى و پرتأثير بر آن استعمال كن ! اگر زردپى زخمى است و به ماهيچهها پيوسته است بايد دارو در قوت و ناتوانى ميانگين باشد . آب براى زخم هر رگى زيانآور است . و بويژه اگر زخمى پىرگ باشد ، بسيار زيانآور است و زيانش بيشتر از ساير رگها يعنى زردپى و تكرگ و پرزه رگ است . سرما هرچند بسيار كم هم باشد ، از هر چيزى بيشتر براى زخم پىرگ زيان دارد . روغن نيز به پىرگ زخمى زيان مىرساند ؛ مگر اينكه براى تسكين درد ناچار باشى و گرنه از به كار بردن روغن احتراز كن ! و در آن حالت كه ناچار هستى ، روغن را بايد به حالت گرم استعمال كنى . به هيچ وجه نبايد زخم پىرگ را با آب يا با روغن پاك كنى . منتهاى كوشش را به عمل آور كه به وسيلهء پارچهاى نرم و يا پشمى نرم رطوبت را از زخم برچينى . در شستن زخم حتى شراب سيكى هم خوب نيست ، مگر اينكه براى رطوبت برچيدن و ايمن شدن از زيان رطوبت از استعمالش ناگزير باشى . اگر نوع آسيبديدگى طورى باشد كه حتما بايد روغن در آن به كار رود ، بايد به كار برد . بويژه اگر آسيبديده پىرگ لخت باشد ، شايد بيشتر به چنين حالتى درآيد كه روغن در علاجش لازم باشد . قبل از استعمال روغن ، زخم را وسيلهء شراب سيكى شستشو ده و بعد از آن روغن زيتون بر آن بمال ! جالينوس مىفرمايد : « كسى از اثر فرو شدن آهنى نكتيز و نك باريك در بدنش ، پوستش دريده شده بود و نك خليده به پىرگ دستش خورده بود يكى از طبيبان مرهمى بر آن گذاشت كه اين مرهم را در علاج جوش دادن زخمهاى بزرگ كه در گوشت پيدا مىشوند آزموده بود . از اثر مرهم جاى آسيبديده ورم كرد . طبيب براى فرونشاندن ورم داروهاى سستكنندهء ورم را بر آن گذاشت . مثلا : آرد گندم و آب و آرد روغن زيتون را درهم سرشت و بر ورم گذاشت . دست بيمار بيچاره متعفن شد و شكايت از طبيب را به قيامت برد . » اگر زخم پىرگ قرحه شد و سبب تشنج گشت ، ببين اگر جاى تركيده و شق شده بسته است بازش كن و داروهاى خشكاننده و نرم و بدون شدت را كه در علاج قرحه آمدهاند استعمال كن ! دارو بايد آبكى و كممايه باشد كه به ژرفا برسد . اگر زخم و سوراخ شدن پىرگ از خليدن چيزى است و ورم نكرده است ، بايد دارو بر آن گذاشت و نيروى گرمىبخشى و خشكانندگى دارو بيشتر از آن باشد كه در پىرگ ترك برده لازم است ؛ زيرا اين نوع از داروهاى بسيار خشكاننده و بسيار گرمىبخش ، در چنين حالتى آسانتر به آسيبديده مىرسد . كسى كه پىرگش زخم برداشته ، غذايش بايد لطيف و كممايه باشد . و اگر درد و ورم باشد ، غذا خوردن از هر چيز براى بيمار بدتر است . بويژه اگر ترك و زخم در پهناى پىرگ باشد ، غذا